برگزاري انتخابات است يا تحقق مردمسالاري ؟
شايد پاسخ افراد به سئوالات فوق اندکي متفاوت باشد اما مي توان ادعا کرد که جملگي بر ابزار بودن انتخابات براي تحقق مردمسالاري حقيقي متفق القول خواهند بود. اما اين ابزار زماني قادر خواهد بود نيت کارگزارانش را برآورده کند که وسايل و ملزومات سلامت و صيانتش فراهم باشد . يکي از اين ملزومات انتخابات سالم برگزاري برگزاري انتخاباتي آزاد است . اما شاخص هاي اين انتخابات آزاد را در کجا مي توان يافت ؟
مطلعان علم سياست بر اين عقيده اند که شاخص هاي يک انتخابات آزاد را مي بايست در دو واژه آزاد و منصفانه خلاصه کرد . اما دو لفظ ” آزاد و منصفانه ” که اغلب براي توصيف يک انتخابات ” درست ” و ” قابل قبول ” به کار برده مي شود به خودي خود عباراتي هستند مبهم. با اين توضيح مشخص مي شود که وصف ” آزاد و منصفانه ” زماني مي تواند داراي ارزش باشد که قبلا” به طور دقيق و قابل اندازه گيري تعريف شود . صرفا” در اين حالت ” آزاد و منصفانه ” مي تواند براي ارزيابي انتخابات و همچنين براي سنجش ميزان استعداد و ظرفيت انتخابات در کمک به توسعه مردمسالاري ديني مفيد واقع شود.
اما در ميان دو ويژگي ” آزاد بودن ” و ” منصفانه بودن ” وصف نخست از اهميت بيشتري برخوردار است زيرا اگر مقتضيات و لوازم ” آزادي ” فراهم نباشد موضوع ” منصفانه ” بودن انتخابات اصولا” قابل طرح نيست.” آزاد ” بودن انتخابات در واقع به آزادي هاي بنيادين سياسي باز مي گردد,آزادي هايي که به طور عمده در اسنادي همانند قانون اساسي ، اعلاميه جهاني حقوق بشر (1948 م . ) ، ميثاق حقوق مدني و سياسي ( 1966 م .) و برخي اسناد منطقه اي مثل منشور آفريقايي حقوق بشر و مردم ( 1981 م.) و منشور پاريس براي اروپايي نو ( 1991 م .) ، مورد تاکيد قرار گرفته اند .
حقوق و آزادي هاي اصلي که مستقيما” به موضوع نوشته حاضر مربوط مي شوند ، عبارتند از : آزادي بيان ( براي راي دهندگان , نامزد ها , رسانه ها و ديگران ) ، آزادي مشارکت در فرايند انتخابات و اطمينان از محترم شمرده شدن نتيجه انتخابات توسط کانديداها .
” منصفانه ” بودن انتخابات نيز بيشتر به معني بي طرفانه بودن انتخابات است .
 ” منصفانه ” بودن انتخابات مورد خدشه قرار مي گيرد اگر : با يکي از کنشگران عرصه انتخابات ( راي دهندگان , گروهي از راي دهندگان , طرفداران يک حزب خاص , يکي از احزاب سياسي , گروهي از احزاب سياسي , يکي از نامزد ها و يا گروهي از نامزدها ) به طور مستقيم يا غير مستقيم به نحوي متفاوت از ساير فعالان سياسي رفتار شود .به عبارت ديگر منصفانه بودن انتخابات در واقع به معني قانونمند بودن انتخابات است . قانونمند بودن يعني اعمال قواعد و مقررات بدون تبعيض .يک انتخابات زماني قانونمند است که اصول قانون اساسي ، قوانين انتخاباتي، مقررات مختلف حمايت کننده انتخابات , دستور العمل هاي مربوط و ساير قوانين و مقررات و مصوبات و آيين نامه هاي مرتبط ، به طور منظم اعمال شوند .
لذا شاهد آنيم که قانون اساسي مکانيسم انتخاباتي در ايران را به نحوي طرح ريزي کرده که نهادهاي سياسي از کمترين تاثيرگذاري بر نهاد رسيدگي به صلاحيتها و متضمن سلامت انتخابات يعني شوراي نگهبان محروم باشند. اين مهم، نکته اي است که در اصول مرتبط با وظايف شورا مورد توجه قرار گرفته است .اين مسئله گوياي آن است که ضرورت برگزاري انتخاباتي آزاد و منصفانه از بدو استقرار نظام جمهوري اسلامي ايران مورد توجه و عنايت ويژه دست اندرکاران و قانونگذاران کشور قرار داشته است. به نحوي که سياستهاي صيانتي حاکم بر فضاي انتخاباتي کشور ،مرهون همان تلاشها و دقت نظر هاي روزهاي آغازين انقلاب اسلامي است .